Saga Leikjavefjarins / Leikjabankans
Fyrir nokkrum árum efndi umsjónarmaður Leikjabankans - Leikjavefjarins til valnámskeiðs í grunnskólakennaranámi við Kennaraháskólann sem bar heitið Leikir sem kennsluaðferð. Á þessu námskeiði, sem er valnámskeið, var fjallað um ýmsa möguleika á notkun leikja í skólastarfi. Hér má nefna ýmsa venjulega námsleiki, hugþroskaleiki, gátur, þrautir, rökleiki, námspil, leikræna tjáningu og hlutverkaleiki. Námskeiðið tengdist þróunarverkefni sem undirritaður hefur verið að grípa í undanfarin ár og beinist að því að safna einföldum, góðum leikjum sem hægt er að nota í kennslu.

Verkefni nemenda á þessum námskeiðum var fólgið í því að velja nokkra leiki og ganga frá þeim í hugmyndabanka sem allir þátttakendur fengu í hendur. Jafnframt gáfu kennaraefnin leyfi sitt til þess að aðrir fengju aðgang að þessu efni. Að því var stefnt að smám saman verði til myndarlegt leikjasafn sem kennarar og kennaraefni geta moðað úr.

Árið 1995 var úrval leikjanna sem þá hafði verið safnað saman gefið út í möppu á vegum Bóksölu Nemendafélags Kennaraháskólans. Ári síðar var hafinn undirbúningur að Leikjavefnum. Fyrsta gerð hans opnaði um í desemberlok 1996. Síðan hefur verið bætt við leikjum sem safnað hefur verið af kennaranemum og starfandi kennurum sem sótt hafa námskeið um efnið. Eins hefur Leikjabankanum borist talsvert af efni eftir öðrum leiðum.

Mikilvægt er að þeir sem nota þetta efni gæti vel að því að leikirnir eru afar misjafnir að gæðum. Þess ber þó jafnan að gæta að jafnvel hugmynd, sem lætur lítið yfir sér, getur orðið kveikja að nýrri og sniðugri hugmynd. Þess ber einnig að minnast að sama hugmyndin getur hentað einum kennara eða nemendahópi vel en öðrum illa. Ýmsir mjög einfaldir leikir geta líka hentað vel til að skapa tilbreytingu eða léttara andrúmsloft.

Rétt er að taka skýrt fram að aðstandendum Leikjabankans er ljóst að einhver höfundarréttarleg álitamál kunna að fylgja þessari útgáfu. Í byrjun var ekki nægilega stranglega eftir því gengið við leikjasafnara að þeir gerðu grein fyrir heimildum sínum. Það er einnig ljóst að margir höfundar leikjabóka, sem skrásetjarar kunna að hafa sótt í, hafa heldur ekki hirt um að gera grein fyrir heimildum sínum. Því verður litið svo á að hefðarréttur sé fyrir því að ekki sé hægt að eigna sér tiltekna leiki eða útfærslu þeirra, nema þegar um er að ræða sérhönnuð útgefin gögn, eða annað efni sem augljóslega fellur undir lög um höfundarétt. Margir þeir leikir sem hér er lýst hljóta að teljast almenningseign. Stefnt er að því að í framtíðinni verði strangar eftir því gengið að leikjasafnarar geri, eftir því sem hægt er, grein fyrir heimildum sínum, en það er fyrirfram ljóst að aldrei verður hægt að gera það með þeim hætti að takast megi að fylla í öll göt. Mikilvægt er að þeir sem hugsanlega telja brotið á rétti sínum í þessari útgáfu láti undirritaðan vita svo hægt sé að gera viðeigandi ráðstafanir.

Fátt er vitað um útbreiðslu leikja í skólastarfi. Margt bendir þó til þess að þeir séu ekki mjög algengir, nema í leikskólum og fyrstu bekkjum grunnskólans. Þessu ræður áreiðanlega frekar tímaskortur en að kennarar hafi ekki nægilegan skilning á gildi leikja. Að vísu eru leikir svo margvíslegir að eðli og umfangi að vafasamt er að ræða um þá sem einn flokk, en um það er yfirleitt ekki deilt að leikir hafa verulega og margháttaða þýðingu, bæði í uppeldi og samskiptum fólks.

Leikir líkjast að því leyti skrýtlum, að yfirleitt man fólk ekki nema fáa í einu. Það er því brýn þörf á aðgengilegu leikjasafni, sem sérstaklega er sniðið fyrir skóla, þar sem auðvelt og fljótlegt er að finna góða leiki. Leikjabankanum og Leikjavefnum er ætlað að bæta úr þessu.

Leikirnir í Leikjabankanum eru öðru fremur ýmsir einfaldir leikir sem hægt er að fara í án mikils undirbúnings eða fyrirhafnar. Hægt er að fara í langflesta leikina í venjulegri skólastofu. Nokkrir henta betur úti eða í stórum sölum en þeir eru í miklum minnihluta.

Leikjabankinn og Leikjavefurinn eru tilraunaverkefni. Allar athugasemdir eru afar vel þegnar sem og ábendingar um nýja leiki eða önnur afbrigði þeirra leikja sem hér er lýst.

Ingvar Sigurgeirsson